Μια «ζεστή καρδιά» είναι το αντίδοτο στο θυμό, το φθόνο!
Ο Δαλάι Λάμα χρησιμοποιεί συχνά την έκφραση «ζεστή καρδιά» (warm heart) όχι με την έννοια μιας συναισθηματικής ή ρομαντικής ευαισθησίας. Αναφέρεται σε έναν συγκεκριμένο τρόπο να υπάρχεις απέναντι στους ανθρώπους και στη ζωή.
Η «ζεστή καρδιά» είναι, θα έλεγα, η εσωτερική κατάσταση ενός ανθρώπου που δεν χρειάζεται να είναι εχθρικός για να προστατεύσει τον εαυτό του.
Για τον Δαλάι Λάμα, η ζεστή καρδιά συνδέεται κυρίως με την καλοσύνη, τη συμπόνια, την ανεκτικότητα και την αναγνώριση της κοινής ανθρώπινης φύσης.
Ο άνθρωπος με «ζεστή καρδιά» βλέπει τον άλλον και σκέφτεται: «Κι αυτός ο άνθρωπος, όπως κι εγώ, θέλει να είναι ευτυχισμένος και να αποφύγει τον πόνο». Αυτό είναι πολύ βαθύτερο από το «είμαι καλός άνθρωπος».
Γιατί μπορείς να είσαι καλός όταν οι άλλοι σου φέρονται καλά. Η πραγματική δοκιμασία είναι τι συμβαίνει μέσα σου όταν κάποιος σε αδικεί, σε προσβάλλει, σε απογοητεύει ή σε υποτιμά. Εκεί φαίνεται αν η καρδιά σου είναι πραγματικά «ζεστή».
Η μεγάλη ιδέα πίσω από αυτό είναι ότι υπάρχει μια ενδιαφέρουσα αντίφαση. Όταν θυμώνουμε με κάποιον, το μυαλό μας τον μετατρέπει σε «τον άλλον».
Εγώ εδώ.
Εσύ απέναντι.
Εγώ ο σωστός.
Εσύ ο ένοχος.
Η ζεστή καρδιά προσπαθεί να διαλύσει αυτή την ψευδαίσθηση του διαχωρισμού. Δεν σημαίνει «Όλοι είναι καλοί», ούτε «Να αφήνεις τους άλλους να σε εκμεταλλεύονται». Σημαίνει «Μπορώ να αναγνωρίζω το λάθος σου χωρίς να χρειάζεται να σε μισώ».
Αυτό είναι τεράστια πνευματική κατάκτηση. Μπορείς να βάλεις όριο χωρίς μίσος. Να απομακρυνθείς χωρίς εκδίκηση. Να διαφωνήσεις χωρίς περιφρόνηση. Να υπερασπιστείς τον εαυτό σου χωρίς να δηλητηριάσεις την ψυχή σου.
Η «ζεστή καρδιά» δεν αποκτάται με μία απόφαση. Καλλιεργείται. Ο Δαλάι Λάμα δίνει ιδιαίτερη έμφαση σε μια πρακτική που στον βουδισμό ονομάζεται compassion meditation, η καλλιέργεια δηλαδή της συμπόνιας.
Θα μπορούσαμε να την κάνουμε πολύ πρακτική.
- Ξεκινάς από τον εαυτό σου, λέγοντας εσωτερικά «Κι εγώ θέλω να είμαι καλά. Κι εγώ φοβάμαι. Κι εγώ κάνω λάθη. Κι εγώ υποφέρω». Όχι για να δικαιολογήσεις τον εαυτό σου αλλά για να τον καταλάβεις.
- Μετά σκέψου έναν άνθρωπο που αγαπάς και αναρωτήσου «Πόσο φυσικά θέλω να είναι καλά αυτός ο άνθρωπος;» Δεν χρειάζεται προσπάθεια. Εδώ αρχίζεις να αναγνωρίζεις πώς αισθάνεται η «ζεστή καρδιά».
- Μετά πήγαινε σε έναν ουδέτερο άνθρωπο. Κάποιον που βλέπεις καθημερινά αλλά δεν σε ενδιαφέρει ιδιαίτερα. Και σκέψου «Κι αυτός ο άνθρωπος έχει φόβους, επιθυμίες, απώλειες, όνειρα. Θέλει να είναι ευτυχισμένος, όπως κι εγώ». Έτσι, αρχίζεις να διευρύνεις τον κύκλο.
- Και τέλος, στον δύσκολο άνθρωπο. Εδώ βρίσκεται η πραγματική άσκηση. Δεν χρειάζεται να πεις «Τον αγαπώ» γιατί αυτό μπορεί να είναι ψεύτικο. Πες μόνο «Αυτός ο άνθρωπος επίσης υποφέρει από κάτι. Και πιθανόν πολλές από τις συμπεριφορές του γεννιούνται από φόβο, άγνοια, ανασφάλεια ή πόνο». Αυτό δεν δικαιολογεί τη συμπεριφορά του. Την κάνει όμως πιο κατανοητή. Και η κατανόηση μειώνει την ανάγκη για μίσος.
Υπάρχει όμως και κάτι ακόμη βαθύτερο. Νομίζω ότι εδώ βρίσκεται ένα από τα σημαντικότερα σημεία της σκέψης του. Ο θυμός συχνά μας δίνει την ψευδαίσθηση της δύναμης.
Λέμε «Δεν θα του περάσει», ή «Θα του δείξω εγώ» ή «Δεν θα με ξαναπατήσει κανείς». Και αισθανόμαστε δυνατοί. Όμως πολλές φορές δεν είμαστε δυνατοί. Είμαστε δεμένοι. Γιατί ο άνθρωπος που μισούμε εξακολουθεί να κατοικεί μέσα στο μυαλό μας. Η ζεστή καρδιά απελευθερώνει. Δεν σημαίνει ότι ξεχνάς. Σημαίνει ότι σταματάς να πληρώνεις καθημερινά ψυχικό τίμημα για κάτι που σου έκανε κάποιος άλλος.
Και εδώ είναι που συναντιέται ο Δαλάι Λάμα με τη στωική φιλοσοφία. Ο Επίκτητος θα έλεγε, με διαφορετική γλώσσα, ότι δεν ελέγχουμε όσα συμβαίνουν αλλά τη δική μας κρίση γι' αυτά. Ο Μάρκος Αυρήλιος υπενθυμίζει ότι ο άνθρωπος που μας αδικεί είναι επίσης άνθρωπος και ότι η δική μας ποιότητα δεν πρέπει να εξαρτάται από τη δική του.
Ο Δαλάι Λάμα το προσεγγίζει από τη συμπόνια. Τρεις διαφορετικές παραδόσεις συναντώνται σε ένα σημείο. Δεν μπορείς πάντα να επιλέξεις τι θα σου κάνει ο άλλος. Μπορείς όμως να επιλέξεις τι θα γίνει μέσα σου εξαιτίας αυτού.
Είναι σημαντικό να καταλάβεις ότι η «ζεστή καρδιά» δεν είναι αδυναμία. Ένας άνθρωπος με ζεστή καρδιά μπορεί να είναι πολύ δυνατός. Μπορεί να πει «Όχι». Μπορεί να φύγει. Μπορεί να καταγγείλει μια αδικία. Μπορεί να απολύσει έναν άνθρωπο. Μπορεί να διακόψει μια σχέση. Μπορεί να υπερασπιστεί τον εαυτό του. Η διαφορά είναι ότι δεν χρειάζεται να κάνει όλα αυτά με μίσος. Αυτό είναι ίσως ένα από τα υψηλότερα επίπεδα ψυχικής ωριμότητας. Να έχεις δύναμη χωρίς σκληρότητα και καλοσύνη χωρίς αδυναμία.
Μια καθημερινή άσκηση 5 λεπτών
Αν αναζητάς μια πρακτική, θα σου πρότεινα κάθε πρωί:
1 λεπτό: «Όπως όλοι οι άνθρωποι, έτσι κι εγώ θέλω να είμαι καλά».
1 λεπτό: Σκέψου έναν άνθρωπο που αγαπάς και ευχήσου ειλικρινά να είναι καλά.
1 λεπτό: Σκέψου έναν άγνωστο άνθρωπο και θυμήσου ότι έχει κι εκείνος τη δική του δύσκολη ιστορία.
1 λεπτό: Σκέψου έναν άνθρωπο που σε δυσκολεύει. Χωρίς να δικαιολογήσεις τίποτα, πες «Κι αυτός ο άνθρωπος θέλει να είναι ευτυχισμένος. Απλώς δεν ξέρει πάντα πώς».
1 λεπτό: Ρώτησε τον εαυτό σου «Σήμερα, σε ποια κατάσταση μπορώ να επιλέξω να είμαι λίγο πιο ζεστός αντί λίγο πιο σκληρός;»
Αυτό, αν το κάνεις συστηματικά, αρχίζει να αλλάζει όχι μόνο τη συμπεριφορά σου αλλά και τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβάνεσαι τους ανθρώπους.
Και ίσως αυτό είναι το βαθύτερο νόημα της «ζεστής καρδιάς». Δεν είναι να βλέπεις τον κόσμο σαν έναν καλό κόσμο. Είναι να μπορείς να βλέπεις την ανθρώπινη αδυναμία χωρίς να χάνεις την ανθρωπιά σου.
